اگر با یک مهندس برق دربارهٔ هوشمندسازی ویلا یا ساختمان اداری حرف بزنید، تقریباً همیشه اسم KNX وسط می‌آید. دلیلش ساده است: KNX یک استاندارد باز است، نه محصول یک شرکت. صدها سازنده در دنیا تجهیزات KNX تولید می‌کنند و همه با یک نرم‌افزار مشترک به اسم ETS برنامه‌ریزی می‌شوند. یعنی می‌توانید کلید یک برند را کنار عملگر برند دیگر نصب کنید و ده سال بعد هم برای تعویض یک قطعه، دستتان بسته نباشد. این استاندارد با شمارهٔ ISO/IEC 14543-3 در سطح بین‌المللی ثبت شده است.
سیستم KNX در عمل چطور کار میکند؟
در یک سیستم KNX همهٔ تجهیزات با یک کابل سبزرنگ دو‌رشته‌ای به هم وصل‌اند که به آن «باس» می‌گویند. وقتی کلیدی را لمس می‌کنید، کلید یک پیام کوتاه روی همین کابل می‌فرستد. عملگری که داخل تابلو برق نشسته پیام را می‌گیرد و چراغ را روشن میکند.
دو نکته این سیستم را پایدار میکند. اول اینکه مغز مرکزی ندارد؛ هر دستگاه خودش هوشمند است و اگر یک سنسور خراب شود، بقیهٔ خانه کار خودش را میکند. دوم اینکه کابل باس فقط فرمان را جابه‌جا میکند و برق چراغ‌ها و پریزها مثل همیشه از سیم‌کشی معمولی می‌آید.
قطعه‌هایی که یک سیستم KNX را می‌سازند
- منبع تغذیه: ولتاژ کار همهٔ تجهیزات را روی کابل باس تأمین میکند. ظرفیتش را بر اساس تعداد دستگاه‌های هر خط انتخاب می‌کنیم؛ برای نمونه یک منبع تغذیهٔ ۳۲۰ میلی‌آمپر.
- عملگرها: در تابلو نصب می‌شوند و چراغ، پرده، فن‌کویل و بارهای دیگر را کنترل می‌کنند. یک عملگر ۸ کاناله به‌تنهایی هشت مدار روشنایی را مستقل می‌گرداند.
- کلید و ترموستات: روی دیوار می‌نشینند و فرمان می‌دهند. خیلی از مدل‌ها، مثل کلیدهای ترموستاتیک، دماسنج هم دارند.
- سنسورها: حضور، نور، دما و کیفیت هوا را می‌سنجند. یک سنسور حضور سقفی کافی است تا چراغ راهرو یا سرویس دیگر دستی روشن و خاموش نشود.
- تاچ‌پنل و گیت‌وی: کنترل یکجا، سناریوها و اتصال به موبایل را فراهم می‌کنند؛ مثل یک تاچ‌پنل ۱۰ اینچی کنار در ورودی.
- اینترفیس برنامه‌ریزی: کارشناس با یک اینترفیس USB یا IP و نرم‌افزار ETS به سیستم وصل میشود و رفتار هر دستگاه را تعریف میکند.
چرا KNX؟
- وابسته به یک برند نمی‌شوید. سال‌ها بعد هم قطعهٔ جایگزین پیدا میشود.
- به اینترنت و وای‌فای تکیه ندارد. ارتباط روی کابل داخل ساختمان است.
- عمرش طولانی است. تجهیزات برای چند دهه کار طراحی شده‌اند و نسل‌های تازه با قدیمی‌ها سازگارند.
- از آپارتمان تا برج جواب می‌دهد. هر خط تا ۶۴ دستگاه را می‌گیرد و خط‌ها با کوپلر به هم وصل می‌شوند.
- همه‌چیز یک سیستم است. روشنایی، پرده، سرمایش و گرمایش، صوت و امنیت با سناریوهای مشترک کار می‌کنند.
کجا KNX انتخاب مناسبی نیست؟
KNX هم بی‌هزینه نیست. کابل باس باید هنگام ساخت یا بازسازی کشیده شود، هزینهٔ اولیه از سیستمهای بیسیم بیشتر است و برنامه‌ریزی‌اش کار کارشناس آموزش‌دیده است. برای آپارتمانی که دیوارهایش بسته است و قرار نیست باز شود، معمولاً راهکار بیسیم مثل Zigbee منطقی‌تر است. در مقالهٔ هوشمندسازی ساختمان قدیمی بدون سیم‌کشی این حالت را مفصل توضیح داده‌ایم.
یک پروژهٔ KNX از کجا شروع میشود؟
- شناخت نیاز: فهرست مدارهای روشنایی، پرده‌ها، فن‌کویل‌ها و سناریوهای هر فضا.
- طراحی: انتخاب نوع و تعداد عملگرها، کلیدها و سنسورها و محاسبهٔ منبع تغذیه.
- کابل‌کشی: کشیدن کابل باس کنار سیم‌کشی برق، از تابلو تا قوطی کلیدها و جای سنسورها.
- نصب و برنامه‌ریزی: نصب تجهیزات و تعریف کار هر کلید و سناریو در ETS.
- تحویل: آموزش کار با کلیدها، پنل و اپلیکیشن به ساکنان.
هزینه را چه چیزی تعیین میکند؟
متراژ تعیین‌کنندهٔ هزینهٔ KNX نیست؛ تعداد مدارها و امکانات تعیینش میکند. آپارتمانی که فقط روشنایی و پرده‌اش هوشمند شود، هزینه‌ای به‌مراتب کمتر از ویلایی با کنترل کامل گرمایش، صوت و امنیت دارد. اگر عدد واقعی می‌خواهید، برآورد هزینهٔ هوشمندسازی آپارتمان را ببینید. اگر هنوز بین فناوری‌ها مردد هستید، مقایسهٔ KNX، زیگبی و وای‌فای کمکتان میکند.
حرف آخر
اگر ساختمانتان در حال ساخت است و می‌خواهید سال‌ها بدون دردسر کار کند، KNX انتخاب مطمئنی است. توصیهٔ ما همیشه این است: وقتی دیوارها باز است، کابل KNX را بکشید، حتی اگر امروز قرار نیست همهٔ تجهیزات را بخرید. برای طراحی سیستم و برآورد تجهیزات، با کارشناسان آراد اسمارت هوم تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
KNX بدون اینترنت کار میکند؟
بله. همهٔ ارتباطها روی کابل داخل ساختمان است. اینترنت فقط برای کنترل از بیرون خانه با موبایل لازم میشود.
میشود تجهیزات برندهای مختلف KNX را با هم به کار برد؟
بله. هر دستگاهی که گواهی KNX داشته باشد با بقیه سازگار است و همه با ETS برنامه‌ریزی می‌شوند.
برای آپارتمان ساختهشده هم KNX اجرا میشود؟
فقط اگر بشود کابل باس را کشید. در غیر این صورت سیستمهای بیسیم مثل زیگبی گزینهٔ معقولتری هستند.
اگر یکی از دستگاهها خراب شود چه میشود؟
فقط همان دستگاه از کار میافتد. قطعهٔ تازه نصب میشود و برنامهٔ قبلی روی آن بارگذاری میشود.
نظرات خوانندگان
هنوز نظری برای این مقاله ثبت نشده است. اولین نفر باشید!